Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı — Öne Çıkan Noktalar
Kaynak: T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Millî Teknoloji ve Yapay Zekâ Genel Müdürlüğü. Tam metin için resmi kaynağa (sanayi.gov.tr) bakınız — burada yalnızca teknoloji ve Ar-Ge şirketlerini doğrudan ilgilendiren en önemli noktaları özetliyoruz.
Vizyon
Türkiye'yi yapay zekâda güvenilir ürün/hizmet üreten, stratejik sektörlerde çözümlerini ölçeklendirebilen, bölgesinde yatırım ve yetenek çeken bir merkez hâline getirmek. Plan “dijital egemenlik” ilkesi üzerine kurulu: kritik kamu hizmetleri için güvenli/denetlenebilir ulusal kapasite kurulurken, uluslararası iş birliğine de açık kalınacak.
Mimari
Plan 4 eksene (Fark Et → İstifade Et → Üret → Yönet) ve her eksende 4 eyleme (toplam 16) dayanıyor. Bu eylemler enerji, hesaplama donanımı, altyapı, modeller/veri ve uygulamalar olmak üzere 5 katmanı; yetenek, finansman ve düzenleme/güveni ise bu katmanları besleyen 3 kesişen bileşeni hedefliyor.
Eksen 1 — Fark Et.
Farkındalık, yetenek, veri ekosistemi ve kuralları oluşturmak
Ulusal Yapay Zekâ Okuryazarlığı Programı
Teknik bilgi gerektirmeyen, ücretsiz çevrimiçi içerik ve yüz yüze atölyelerle yürütülecek; e-Devlete entegre bir sistemle vatandaşlar kendi yapay zekâ okuryazarlık düzeylerini ölçüp kişiye özel programlara yönlendirilecek. Hedef: 24 ayda 5 milyon vatandaş, 81 ilde düzenli atölyeler.
Ulusal Yapay Zekâ Yetenek Programı
Üniversitelerde "Temel Yapay Zekâ" dersi çekirdek müfredata girecek. "10.000 İleri Düzey Uzman" programıyla mühendislik öğrencileri gerçek veri/GPU erişimiyle bitirme projeleri geliştirecek; ayrı bir 100.000 kişilik katmanda sağlık, hukuk, finans, tarım gibi alanlardaki profesyoneller kendi işlerinde yapay zekâ kullanmayı öğrenecek. Ayrıca mesleği yapay zekâdan etkilenecek çalışanlar için "Çalışan Dönüşümü Programı" ile yeniden yönlendirme desteği verilecek.
Veri Ekosistemi
Nitelikli veriye erişim iki katmanlı kurulacak: kamu yararına açık veri setleri herkese (Ulusal Veri Kütüphanesi), sağlık/savunma/finans gibi hassas veriler ise yalnızca yetkilendirilmiş aktörlere kontrollü biçimde açılacak. Veri paylaşan kuruluşlara vergi/Ar-Ge indirimi gibi teşvikler verilecek. Hedef: en az 2.000 kamu veri setinin makine okunabilir formatta yayımlanması.
Hukuki-Etik Çerçeve
AB'nin orantılı risk yaklaşımına benzer biçimde, uygulamalar risk düzeyine göre sınıflandırılacak: düşük riskli uygulamalar için basit kontrol listesi, sağlık/eğitim/kredi değerlendirme gibi yüksek etkili sistemler için kapsamlı "Algoritmik Etki Değerlendirmesi" zorunlu olacak. TÜRKPATENT bünyesinde yapay zekâ buluşları için hızlandırılmış bir "Yapay Zekâ Hızlı Hat" kurulacak.
Eksen 2 — İstifade Et.
Altyapıyı kurmak ve kullanmak, kamu ve sektörde benimsemek
Hesaplama Portföyü
Kamu rezerv kapasitesi, yerli veri merkezleri ve uluslararası bulut iş birliklerini tek çatı altında toplayan bir ulusal hesaplama altyapısı; elektriğin en az %60'ının düşük karbonlu kaynaklardan sağlanması şart koşulacak. Hedef: 2030'a kadar en az 1 GW kapasite, 10 milyar dolarlık yatırım.
Herkes için GPU
Girişimler, KOBİ'ler ve araştırmacılar bu portföy üzerinden GPU-saat kredisi kullanabilecek, kendi başlarına donanıma yatırım yapmalarına gerek kalmayacak. 2028'e kadar yıllık tahsisin 20 milyon GPU-saate çıkarılması, bunun en az %40'ının teknogirişimlere ayrılması hedefleniyor.
Kamuda Yapay Zekâ Dönüşümü
Her bakanlık kendi yapay zekâ kullanım alanlarını tarayacak, hızlı pilotlar başlatacak, başarılı olanları 6-12 ayda ölçeğe taşıyacak ("tara-pilotla-ölçekle" döngüsü). Kamuda başarıyla uygulanan özel sektör çözümlerine "dijital rozet" verilip ihracat referansına dönüştürülecek. Kamu yatırım bütçesinin en az %2'si yapay zekâ projelerine ayrılacak.
Sektörel Pilot Programlar ve KOBİ Kuponları
Sağlık, enerji, üretim gibi öncelikli alanlarda fikirden ürüne uzanan çok aşamalı bir destek mekanizması kurulacak. KOBİ'ler için yazılım, bulut, veri ve uyum testlerini kapsayan en az 1.000 kupon dağıtılacak.
Eksen 3 — Üret.
Üretmek, finanse etmek, modeller geliştirmek
Yapay Zekâ Büyüme Bölgeleri
Enerji, arazi ve telekom altyapısı önceden hazırlanmış, izin süreçleri hızlandırılmış özel bölgeler kurulacak; içlerinde birden çok şirketin ortak kullandığı "Yapay Zekâ Fabrikaları" konumlanacak. 2028'e kadar en az 5 bölge ilan edilip en az 3'ünün faaliyete geçmesi hedefleniyor.
Finansman Merdiveni
Temel araştırmadan girişim ölçeklenmesine kesintisiz bir zincir: Ulusal Yapay Zekâ Araştırma Fonu (10 milyar TL, erken aşama) ve Yapay Zekâ Büyüme Fonu (15 milyar TL, Seri A/B yatırımı).
Sektörel Temel Modeller ve İhracat
Türkiye'nin deprem/sismik veri birikimi, tarımsal çeşitliliği ve sağlık verisi gibi alan-özel avantajları kullanılarak, genel amaçlı dil modellerinden daha küçük bütçeli sektörel modeller geliştirilecek; bunlar güvenlik testi ve yasal uyumu tek dosyada toplayan "ihraca hazır paket" ile küresel pazara sunulacak.
Fiziksel Yapay Zekâ ve Robotik
Türkiye'nin savunma sanayi ve otomotiv/makine imalatı deneyimi; tarım robotları, sağlık destek robotları, otonom sürüş ve insansı robotlar gibi alanlarda değerlendirilecek; savunma sanayiindeki robotik bilgi birikiminin sivil kullanıma transferi teşvik edilecek.
Eksen 4 — Yönet.
Küresel yatırım çekmek, uluslararası diplomasi, bölgesel liderlik, güvenlik
Yatırım Çekimi
Uluslararası yatırımcılar için hukuki öngörülebilirlik, teşvik paketi ve hızlı izin süreçlerini birleştiren "tek pencere" bir arayüz kurulacak; ön değerlendirme en fazla 30 iş günü sürecek. İstanbul, yapay zekâ yatırım diplomasisinin vitrin şehri olarak konumlandırılacak.
Yapay Zekâ Diplomasisi
OECD, G20, BM, ISO/IEC gibi platformlarda küresel standartların belirlenmesinde aktif rol alınacak; en az 5 ülkeyle ikili iş birliği anlaşması imzalanacak.
Bölgesel Kapasite
Türk Devletleri Teşkilatı, İslam İşbirliği Teşkilatı ve D-8 ülkeleriyle ortak veri merkezi ve kapasite geliştirme programları yürütülecek; Oğuz, Kıpçak ve Karluk dil ailelerini kapsayan ortak bir Türk dilleri büyük dil modeli geliştirilecek.
Güvenlik ve Deney Ortamları
TÜBİTAK BİLGEM Yapay Zekâ Enstitüsü bünyesinde, yüksek etkili sistemlerin canlıya alınmadan önce test edileceği bir güvenlik değerlendirme kapasitesi kurulacak; finans, sağlık, enerji gibi düzenlemeye tabi sektörlerde sınırlı süreli "regülasyon sandbox'ları" açılacak.
Yönetişim
Ulusal Yapay Zekâ Kurulu (Cumhurbaşkanı başkanlığında) → Program Ofisi (Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı) → yıllık “Ulusal Yapay Zekâ Politika Mektubu” + kamuya açık Şeffaflık Portali (yeşil/sarı/kırmızı durum takibi).
Takvim
2026-2027 döneminde temel yönetişim yapılarının kurulması, veri alanlarının pilotlanması ve ilk kamu uygulamalarının başlatılması; 2028-2030 döneminde pilotların ölçeklenmesi, sektörel modellerin ticarileştirilmesi ve uluslararası iş birliklerinin derinleştirilmesi önceliklendirilecek.
Mükellef kitlemizle doğrudan kesişen nokta
Eylem 2'de açıkça geçiyor: “İşletmeler, çalışanlarını bu programa yönlendirmek için Ar-Ge merkezi ve teknokent teşvik mekanizmalarından yararlanabilecek.” Teknokent bünyesindeki Ar-Ge/tasarım şirketleri için bu, ulusal düzeyde tanınan ve teşvikle desteklenen bir eğitim/dönüşüm kanalı anlamına geliyor.