Döngüsel Ekonomi Eylem Planı — Öne Çıkan Noktalar
Kaynak: Avrupa Komisyonu (environment.ec.europa.eu). Tam metin için resmi kaynağa bakınız — burada yalnızca AB'ye ürün/ambalaj ihraç eden ve tedarik zincirinde AB standartlarına uyum sağlaması gereken şirketleri doğrudan ilgilendiren en önemli noktaları özetliyoruz.
Vizyon
Geleneksel doğrusal "al, üret, kullan, at" modelinden uzaklaşıp; ürün ve malzemelerin mümkün olduğunca uzun süre dolaşımda tutulduğu, atık ile kaynak kullanımının en aza indirildiği bir ekonomiye geçerek doğal kaynaklar üzerindeki baskıyı azaltmak, biyoçeşitlilik kaybını durdurmak ve 2050'ye kadar iklim nötrlüğüne ulaşmak.
Bağlam ve Dayanak
Komisyon ilk Döngüsel Ekonomi Eylem Planı'nı Aralık 2015'te kabul etti (54 eylemin tamamı gerçekleştirildi veya uygulanma aşamasında). 11 Mart 2020'de kabul edilen ikinci Döngüsel Ekonomi Eylem Planı, Avrupa'nın sürdürülebilir büyüme gündemi olan Avrupa Yeşil Mutabakatı'nın temel yapı taşlarından biri. 2026'da kabul edilmesi planlanan Döngüsel Ekonomi Yasası, ikincil ham maddeler için bir Tek Pazar oluşturmayı ve AB'yi 2030'a kadar döngüsel ekonomide dünya lideri yapmayı hedefliyor (Ağustos 2025'te kamuoyu istişaresi başlatıldı).
Avrupa'nın döngüsellik oranı (kullanılan malzemelerin ne kadarının atılmak yerine geri dönüştürüldüğü/yeniden kullanıldığı) şu anda yaklaşık %12; hedef, 2030'a kadar bunu %24'e çıkarmak (AB'nin Temiz Sanayi Anlaşması'nın bir parçası).
Mimari
İkinci Eylem Planı, ürünlerin tasarımından başlayarak tüm yaşam döngüsünü ele alan yasal ve yasal olmayan önlemleri (1) sürdürülebilir ürün politikası çerçevesi, (2) ana ürün değer zincirleri (elektronik, piller, ambalaj, plastik, tekstil, yapı malzemeleri, gıda) ve (3) daha az atık/daha fazla değer olmak üzere 3 eksende topluyor. Kapsamındaki yasal düzenlemelerin çoğu kabul edilerek yürürlüğe girmiş durumda.
1 — Sürdürülebilir Ürün Politikası Çerçevesi
Ürünlerin tasarımından itibaren çevresel etkisinin düzenlenmesi
Sürdürülebilir Ürünler için Eko-Tasarım Yönetmeliği (ESPR)
Temmuz 2024'te yürürlüğe girdi; Komisyonun daha çevre dostu ve döngüsel ürünlere yönelik yaklaşımının temel taşı olarak tanımlanıyor.
Tüketicileri Yeşil Dönüşüm İçin Güçlendiren Direktif
Mart 2024'ten itibaren yürürlükte; tüketicilere satış noktasında malların dayanıklılığı, onarılabilirliği ve yasal garanti hakları hakkında daha iyi bilgi verilmesini sağlıyor.
'Tamir Hakkı' Direktifi
Malların tamirine ilişkin direktif Temmuz 2024'te yürürlüğe girdi.
Endüstriyel ve Hayvancılık Emisyonları Direktifi (IED 2.0)
Endüstriyel Emisyonlar Direktifi'nin gözden geçirilmesiyle kabul edildi; Mevcut En İyi Teknikler'de döngüsel ekonomi uygulamalarını ve kaynak verimliliğini entegre ediyor, Ağustos 2024'ten itibaren uygulanıyor.
Çevresel İddiaların Doğrulanması (Green Claims)
Mart 2023'te Komisyon, çevreyle ilgili iddiaların doğrulanmasına ilişkin bir Direktif taslağı sundu.
2 — Ana Ürün Değer Zincirleri
Ambalaj, pil, tekstil ve araçlara özel düzenlemeler
Yeni Ambalaj Atıkları Yönetmeliği (PPWR)
Şubat 2025'te yürürlüğe girdi; önceki direktifin yerini alarak ikincil hammaddeler, üretim, geri dönüşüm ve yeniden kullanım alanlarında ulusal önlemleri uyumlulaştırıp iç pazarı güçlendiriyor.
Yeni Pil Yönetmeliği
Temmuz 2023'te kabul edildi; AB pazarına sunulan pillerin tüm yaşam döngüsü boyunca sürdürülebilir ve döngüsel olmasını sağlıyor.
Sürdürülebilir ve Döngüsel Tekstil Stratejisi
Mart 2022'de kabul edildi.
Ömrünü Tamamlamış Araçlar Düzenlemesi
2023 yılında yeni bir düzenleme önerildi.
3 — Daha Az Atık, Daha Fazla Değer
Atık ihracının önlenmesi ve zararlı maddelerin kısıtlanması
Yeni Atık Sevkiyatı Düzenlemesi
AB'nin atık sorunlarını üçüncü ülkelere ihraç etmemesini sağlamayı amaçlayan düzenleme Mayıs 2024'te yürürlüğe girdi.
Atık Elektrikli ve Elektronik Ekipmanlar (WEEE) Direktifi Değerlendirmesi
Komisyon bu direktifi değerlendirdi; bulgular, yaklaşan Döngüsel Ekonomi Yasası kapsamında WEEE Direktifi'nin revize edilmesine yönelik öneriyi şekillendirecek.
Mikroplastik Kısıtlamaları
Kasıtlı olarak eklenen mikroplastiklere ilişkin REACH kısıtlaması 2023'te kabul edildi; Komisyon ayrıca aynı yıl mikroplastiklerin kasıtsız salınımına yönelik bir Yönetmelik önerisi sundu.
Yönetişim
Avrupa Döngüsel Ekonomi Paydaş Platformu (ECESP) — Avrupa Komisyonu ve Avrupa Ekonomik ve Sosyal Komitesi'nin ortak girişimi — uygulamanın paydaş platformu olarak görev yapıyor. İzleme tarafında, 2018'de kabul edilen Döngüsel Ekonomi İzleme Çerçevesi, 2023'te yeni göstergeler eklenerek revize edildi.
Takvim
Aralık 2015 (birinci plan) → 11 Mart 2020 (ikinci plan) → Mayıs 2023 (izleme çerçevesi revizyonu) → Ağustos 2025 (Döngüsel Ekonomi Yasası kamuoyu istişaresi) → 2026 (Döngüsel Ekonomi Yasası'nın kabulü planlanıyor).
Mükellef kitlemizle doğrudan kesişen nokta
Ambalaj (PPWR), eko-tasarım (ESPR) ve kimyasal/mikroplastik düzenlemeleri, AB'ye ürün ihraç eden veya AB tedarik zincirinde yer alan Türk üreticilerini de dolaylı olarak bağlıyor — ürün uyumluluğu ve raporlama yükümlülükleri açısından SKDM (CBAM) ve İhracat Riski Yönetimi hizmetimizle aynı ihracat-uyum eksenine oturuyor. Ayrıca Türkiye'nin kendi Yeşil Mutabakat Eylem Planı'ndaki "Ulusal Döngüsel Ekonomi Eylem Planı" taahhüdü, doğrudan bu ikinci AB planına adaptasyon amacıyla hazırlanmıştır.