Yeşil Mutabakat Eylem Planı — Öne Çıkan Noktalar
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı (2021). Tam metin için resmi kaynağa bakınız — burada yalnızca AB'ye ihracat yapan ve yeşil dönüşüm sürecindeki şirketleri doğrudan ilgilendiren en önemli noktaları özetliyoruz.
Vizyon
Avrupa Birliği'nin 11 Aralık 2019'da açıkladığı ve 2050'ye kadar karbon-nötr kıta olmayı hedefleyen Avrupa Yeşil Mutabakatı karşısında, ticaretinin yarıya yakınını AB ile gerçekleştiren Türkiye'nin sürdürülebilir, kaynak-etkin ve yeşil bir ekonomiye geçişini desteklemek; ihracatta rekabetçiliği korumak ve olası riskleri fırsata çevirmek.
Bağlam ve Dayanak
Ticaret Bakanlığı koordinasyonunda, 4 Şubat 2020'de Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile 7 bakanlığın katılımıyla Bakan Yardımcısı düzeyinde bir Çalışma Grubu kurulmuş; kamu kurumları ve özel sektör temsilcileriyle yürütülen sektörel istişareler sonucunda plan hazırlanmıştır. Dr. Mehmet Muş (Ticaret Bakanı) ve Mustafa Tuzcu (Ticaret Bakan Yardımcısı) imzasıyla 2021'de yayımlanmıştır. Bu belge, daha sonraki Ulusal Yeşil Finans Stratejisi ve Eylem Planı (2026-2029)'nın da dayandığı politika zincirinin ilk halkasıdır.
Mimari
Plan, (1) sınırda karbon düzenlemeleri, (2) yeşil ve döngüsel ekonomi, (3) yeşil finansman, (4) temiz/ekonomik/güvenli enerji arzı, (5) sürdürülebilir tarım, (6) sürdürülebilir akıllı ulaşım, (7) iklim değişikliği ile mücadele, (8) diplomasi ve (9) bilgilendirme/bilinçlendirme olmak üzere 9 ana başlık altında toplam 32 hedef ve 81 eylemden oluşuyor. Aşağıda her başlığı, altındaki eylemlerin özünü yansıtacak şekilde özetliyoruz — tam eylem listesi (takvim, sorumlu kurum dahil) için resmi kaynağa bakılmalıdır.
1 — Sınırda Karbon Düzenlemeleri
AB'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'nın etkilerini sınırlamak (5 eylem)
Sektörel Etki Modellemesi
Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizmasının enerji yoğun ve kaynak yoğun sektörlerimize etkileri senaryolar bazında modellenerek sektör bazında çalışılacak ve gerekli eylemler belirlenecektir.
Öncelikli Sektörler İçin Yol Haritası
Karbon düzenlemesine tabi olabilecek öncelikli imalat sanayi sektörlerinde sera gazı salımının azaltılmasını desteklemek amacıyla ülkemiz yol haritası veya faaliyetleri belirlenecektir.
Ulusal Karbon Fiyatlandırma Pozisyonu
AB'nin sınırda karbon düzenlemesi dikkate alınarak, ülkemizin uygun bir karbon fiyatlandırma mekanizmasına yönelik pozisyonu belirlenmeye çalışılacaktır.
Ek Maliyetlere Destek Değerlendirmesi
Karbon fiyatlandırmasının sektörler üzerinde yaratacağı ilave maliyetlere yönelik ekonomik etki çalışmaları yapılacak ve destek mekanizmaları değerlendirilecektir.
Emisyon İzleme ve Belgelendirme
Sanayiden kaynaklı sera gazı emisyonlarının izlenmesine yönelik sistem geliştirilecek; AB'nin belirleyeceği metodoloji çerçevesinde belgelendirme ve raporlama için teknik destek sağlanacaktır.
2 — Yeşil ve Döngüsel Bir Ekonomi
Sanayinin yeşil dönüşümü ve döngüsel ekonomiye geçişi (8 eylem grubu)
Ulusal Döngüsel Ekonomi Eylem Planı
Döngüsel ekonomi çerçevesinde öncelikli sektörler belirlenip etki/ihtiyaç analizleri yapılacak; AB'nin Döngüsel Ekonomi Eylem Planına adaptasyonu sağlayacak bir Ulusal Döngüsel Ekonomi Eylem Planı hazırlanacaktır.
Yeşil OSB ve Yeşil Endüstri Bölgesi
Yeşil OSB ve Yeşil Endüstri Bölgesi sertifikasyon sisteminin hayata geçirilmesine yönelik teknik ve idari çalışmalar tamamlanacaktır.
Yeşil Teknoloji Ar-Ge ve Yaşam Döngüsü Verisi
Yeşil dönüşüm için teknolojik altyapı güçlendirilecek, sektörel Ar-Ge çalışmaları desteklenecek; Ulusal Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi (YDD) Veri Tabanı ve Platformu kurulacaktır.
AB Mevzuatına Uyum (Sürdürülebilir Ürün, Kimyasallar)
AB'nin Sürdürülebilir Ürün Mevzuatı, Kimyasallar Mevzuatı, Eko-Tasarım ve Enerji Etiketlemesi düzenlemelerine uyum sağlanacak; içme suyunda endokrin bozucu kimyasalların takibi yürütülecektir.
Tekstil ve Deri Sektöründe Temiz Üretim
Su tüketimi yüksek tekstil sektöründe temiz üretim mevzuatı güncellenecek, deri sektörü için yeni mevzuat oluşturulacak ve iki sektöre yönelik eğitim programları düzenlenecektir.
Kirlilik Önleme ve Su Yönetimi
AB Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol (EKÖK) mevzuatına uyum eylem planı, Ulusal Sürdürülebilir Tüketim ve Üretim Eylem Planı, atık suların yeniden kullanımını artıracak "Su Yeniden Kullanım Ulusal Master Planı" ve sektörel su ayak izi rehberi hazırlanacaktır.
Çevre Etiketi ve Bölgesel Kaynak Verimliliği
Türkiye Çevre Etiketi Sistemi yaygınlaştırılacak, KOBİ'ler başta olmak üzere firmalar çevre etiketi/atık yönetimi konusunda bilgilendirilecek; 26 Düzey 2 Bölgesi Kalkınma Ajansları bölgesel kaynak verimliliği çalışmaları yürütecektir.
Uluslararası Finansman ile Yeşil Dönüşüm
Sanayinin yeşil ve döngüsel ekonomiye geçişine katkı sağlayacak proje/faaliyetlerde uluslararası finansman kaynakları ve IPA fonlarının kullanımı desteklenecektir.
3 — Yeşil Finansman
Yeşil dönüşüme finansman erişiminin geliştirilmesi (6 eylem grubu)
Ulusal Teşvik Sisteminin Gözden Geçirilmesi
Yeşil dönüşümü desteklemek amacıyla ihtiyaçlar belirlenecek; AB'de sağlanan teşvik unsurları da dikkate alınarak ulusal teşvik sistemi gözden geçirilecektir.
Enerji Verimliliği Finansman Mekanizması
Ulusal Enerji Verimliliği Finansman Mekanizmasının geliştirilmesi değerlendirilecek, Türkiye'de yeşil finansmanın gelişimini sağlayacak ekosistem güçlendirilecektir.
Yeşil Taksonomi Mevzuatı
AB'nin ve uluslararası kuruluşların taksonomi mevzuatı dikkate alınarak, yatırımların sürdürülebilirliğini belirleyecek ulusal bir mevzuat hazırlığı yürütülecektir.
Sürdürülebilir Tahvil, Yeşil Tahvil ve Sukuk
Hazine ve Maliye Bakanlığı'nca olası bir yeşil/sürdürülebilir tahvil ihracı için Sürdürülebilir Tahvil Çerçeve Dokümanı hazırlanacak; Yeşil Tahvil Rehberi ve Yeşil Sukuk Rehberi yayımlanacaktır.
Sürdürülebilir Bankacılık Yol Haritası
Bankacılık sektöründe sürdürülebilir finans uygulamalarının geliştirilip yaygınlaştırılmasına yönelik bir yol haritası ("Türk Bankacılık Sektörü Sürdürülebilir Stratejisi") belirlenecektir.
Uluslararası Finansmana Erişim ve Bilgilendirme
Türkiye'nin yeşil dönüşüme yönelik uluslararası finansmana erişiminin geliştirilmesi için diplomatik/teknik çalışmalar yapılacak; destek/finansman imkânlarına ilişkin bilgiler derlenip paydaşlarla paylaşılacaktır.
4 — Temiz, Ekonomik ve Güvenli Enerji Arzı
Yenilenebilir enerji ve enerji verimliliğinin geliştirilmesi (5 eylem)
Yenilenebilir Enerji ve Verimlilik Açıklık Analizi
Avrupa Yeşil Mutabakatı kapsamında yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği çalışmalarımıza dair açıklık analizi yapılıp gelişim alanları değerlendirilecektir.
Sanayide Farkındalık Eğitimleri
Enerji verimliliği konusunda özellikle OSB'lerde faaliyet gösteren işletme yetkililerine yönelik bilinçlendirme ve farkındalık eğitimleri verilecektir.
Yeşil Tarife ve YEK-G
Yeşil Tarife (YETA) ve Yenilenebilir Enerji Kaynak Garanti (YEK-G) Belgesi ile ilgili bilinçlendirme çalışmaları yürütülecektir.
Yıllık 1000 MW RES/GES Hedefi
Milli Enerji ve Maden Politikası doğrultusunda, 2027 yılı sonuna kadar her yıl 1000 MW rüzgâr (RES) ve güneş (GES) enerjisi kurulu gücü sağlanacak şekilde çalışmalar yürütülecektir.
Düşük Karbonlu Isıtma-Soğutma Stratejisi
Enerji verimli ve düşük karbonlu ısıtma/soğutma sistemlerinin yaygınlaştırılması için ulusal strateji, kılavuz ve yol haritası hazırlanacaktır.
5 — Sürdürülebilir Tarım
AB Tarladan Sofraya Stratejisi ile uyumlu üretim (5 eylem grubu)
Pestisit, Antimikrobiyal ve Gübre Azaltımı
AB'nin hedefleriyle uyumlu şekilde pestisit, anti-mikrobiyal ve kimyasal gübre kullanımının azaltılmasına yönelik çalışmalar yürütülecek, biyolojik/biyoteknik mücadele yöntemleri yaygınlaştırılacaktır.
Organik Tarım ve AB ile Karşılıklı Tanıma
Organik tarım üretimi geliştirilecek; AB'nin organik tarım mevzuatına uyum tamamlanarak AB ile karşılıklı tanıma için Komisyon nezdinde girişimde bulunulacaktır.
Arazi Toplulaştırma ve Jeotermal Sera
Arazi toplulaştırma tescil faaliyetleri yürütülecek; Aydın, Denizli, İzmir ve Ağrı'daki jeotermal sera bölgelerinde bitkisel üretim ile yenilenebilir enerjili sera/üretim tesisleri desteklenecektir.
Gıda Atığı ve Artık Değerlendirme Ar-Ge'si
Tarımsal üretimde atık/artıkların yeniden değerlendirilmesine yönelik Ar-Ge çalışmaları yürütülecek; gıda atığının geri dönüşümü için farkındalık ve tüketici bilinçlendirme faaliyetleri yapılacaktır.
Tarladan Sofraya Stratejisi Bilgilendirmesi
Avrupa Komisyonu'nun Tarladan Sofraya ve Biyoçeşitlilik Stratejileri hakkında bilgilendirme faaliyetleri düzenlenecektir.
6 — Sürdürülebilir Akıllı Ulaşım
Düşük karbonlu ve akıllı taşımacılık altyapısı (5 eylem grubu)
Kombine Taşımacılık ve Lojistik Merkezler
Demiryolu/denizyolu payını artırmak üzere Kombine Taşımacılık ve Lojistik Merkezler yönetmelikleri yürürlüğe konacak; AB ile demiryolu altyapısı işbirliği (Çerkezköy-Kapıkule hattı dahil) sürdürülecektir.
Yeşil Liman Sertifikasyonu
Yeşil Liman Sertifika Programına ilişkin ulusal mevzuat hazırlanacak, bilgilendirme ve tanıtım toplantıları düzenlenecektir.
Akdeniz SECA ve Yeşil Denizcilik
Akdeniz'in Kükürt Emisyon Kontrol Alanı (SECA) ilan edilmesine uyum çalışmaları yürütülecek; düşük emisyonlu gemi teknolojileri ve liman elektriği ("cold ironing") gibi yeşil denizcilik uygulamaları desteklenecektir.
Elektrikli Araç ve Şarj Altyapısı
Elektrikli araç ve şarj altyapısının geliştirilmesine yönelik strateji ve planlama faaliyetleri yürütülecek, toplu taşımada elektrikli araç kullanımı teşvik edilecektir.
Mikro Hareketlilik (Bisiklet/E-Skuter)
Bisiklet ve paylaşımlı elektrikli skuter gibi mikro hareketlilik araçlarına yönelik mevzuat tamamlanacak, Bisikletli Ulaşım Master Planları ve bisiklet/e-skuter yolları hayata geçirilecektir.
7 — İklim Değişikliği İle Mücadele
Azaltım ve uyum kapasitesinin güçlendirilmesi (4 eylem grubu)
Yeni İklim Stratejisi ve Eylem Planı
2023-2030 İklim Değişikliği Eylem Planı ve 2050 İklim Değişikliği Stratejisi hazırlanacak, Türkiye'nin İklim Değişikliği ile Mücadele Raporu yayımlanacaktır.
Çölleşme ve Arazi Tahribatının Dengelenmesi (ATD)
Arazi Tahribatının Dengelenmesi (ATD) hedefleri ulusal yatırım programlarına dahil edilecek, arazi tahribatı yüksek alanlarda ATD prensibiyle planlama ve uygulama yapılacaktır.
Biyoçeşitlilik ve Doğa Temelli Uyum Ar-Ge'si
İklim değişikliğinin biyoçeşitlilik/ekosistemler üzerindeki etkileri ve kıyı/tatlı su kaybı belirlenecek; rüzgâr perdeleri, anıza doğrudan ekim gibi doğa temelli çözümlere yönelik Ar-Ge çalışmaları yaygınlaştırılacaktır.
Karbon Stoku İzleme
Karbon depolama işlevlerini dikkate alan sürdürülebilir arazi yönetimi uygulamaları yapılacak, karbon stoklarındaki değişimler izlenecektir.
8 — Diplomasi
AB ile işbirliği ve uluslararası hakların korunması (2 eylem)
AB ile İşbirliği Kanallarının Geliştirilmesi
AB ve AB üye ülkeleri ile Ar-Ge ve teknoloji alanları başta olmak üzere işbirliği imkânları geliştirilecektir.
Uluslararası Haklarımızın Korunması
Sınırda karbon düzenlemeleri ve diğer mevzuat uyum çalışmalarında, Gümrük Birliği, Dünya Ticaret Örgütü ve diğer uluslararası anlaşmalardan doğan haklarımızın korunmasına yönelik girişimler sürdürülecektir.
9 — Bilgilendirme ve Bilinçlendirme Faaliyetleri
Paydaşların sürece aktif katılımının sağlanması (1 eylem)
Paydaş Bilgilendirme ve Bilinçlendirme
Avrupa Yeşil Mutabakatı'na uyumu teşvik etmek üzere, başta özel sektör olmak üzere tüm ilgili kurum ve paydaşların katılımıyla çalışma grubu toplantıları, çalıştay ve seminerler gerçekleştirilecektir.
Yönetişim
Her eylem için bir ana koordinatör (sorumlu) kurum ile birlikte çalışacak ilgili kurum ve paydaşlar belirlenmiş; gerçekleşmelerin çeyreklik dönemler itibarıyla koordinatör kurum tarafından takip edilerek Çalışma Grubuna raporlanması öngörülmüştür.
Takvim
Eylemlerin büyük kısmı 2021-2023 döneminde çeyreklik hedeflere bağlanmış; bazı eylemler (ör. diplomasi ve finansmana erişim) ise sürekli/devam eden faaliyetler olarak yürütülecek şekilde tasarlanmıştır.
Mükellef kitlemizle doğrudan kesişen nokta
"Sınırda Karbon Düzenlemeleri" başlığı, hizmetlerimizden SKDM (CBAM) ve İhracat Riski Yönetimi'nin doğrudan yasal/politik kökenini oluşturuyor — buradaki emisyon izleme, belgelendirme ve karbon fiyatlandırma pozisyonu çalışmaları, bugün AB'ye ihracat yapan firmalarımızın karşılaştığı SKDM yükümlülüklerinin temelini oluşturdu. Aynı şekilde "Yeşil Finansman" başlığındaki taksonomi, yeşil tahvil ve sukuk çalışmaları, Yeşil Finansman ve Banka ESG Skorlaması hizmetimizin dayandığı ekosistemin ilk adımlarıydı.